Stalking w internecie – nowe wyzwania prawne i kierunki zmian legislacyjnych.

Stalking w kodeksie karnym.

W polskim prawie stalking ujęty jest od 2011 r. w art. 190a kodeksu karnego, zgodnie z którym: Art. 190a. [Uporczywe nękanie. Kradzież tożsamości] § 1. Kto przez uporczywe nękanie innej osoby lub osoby dla niej najbliższej wzbudza u niej uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia lub istotnie narusza jej prywatność podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8. § 2. Tej samej karze podlega, kto, podszywając się pod inną osobę, wykorzystuje jej wizerunek, inne jej dane osobowe lub inne dane, za pomocą których jest ona publicznie identyfikowana, przez co wyrządza jej szkodę majątkową lub osobistą. § 3. Jeżeli następstwem czynu określonego w § 1 lub 2 jest targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 15. § 4. Ściganie przestępstwa określonego w § 1 lub 2 następuje na wniosek pokrzywdzonego.

Ściganie stalkingu następuje na wniosek pokrzywdzonego – co ma istotne znaczenie praktyczne, bo oznacza, że bez wniosku postępowanie karne się nie rozpoczyna.

Problemy praktyczne egzekwowania prawa

W praktyce wykładnia art. 190a napotyka na specyfikę, jaką charakteryzuje się działalność online. Z uwagi na anonimowość, masowy charakter komunikacji, a także tempo rozpowszechniania informacji – sąd i organy ścigania spotykają się z problemem zakwalifikowania czy konkretne działanie online – spełnia znamiona uporczywości i naruszenia prywatności. Nie zawsze jednak jest to oczywiste

Proponowane zmiany – nowe typy przestępstw i cybernękanie

W odpowiedzi na rosnący problem nękania w sieci, organy państwowe i instytucje publiczne podjęły inicjatywy legislacyjne.

Rzecznik Praw Obywatelskich oraz Rzecznik Praw Dziecka postulują rozszerzenie katalogu przestępstw o tzw. stalking zbiorowy, za które uznawane będzie działanie co najmniej trzech osób, działających wspólnie lub rozproszonych, które w sposób skoordynowany nękają daną osobę w przestrzeni online. Proponowany typ przestępstwa miałby obejmować w szczególności masowe obraźliwe komentarze, kampanie hejtu, rozpowszechnianie kompromitujących treści – czyli wszystkie te zachowania, których nadmierną intensywność możemy zaobserwować wraz z rozwojem social mediów. W rezultacie rzecznik zaproponował, żeby do kodeksu karnego wprowadzić nowy przepis 190a §1a o treści: „Tej samej karze (od 6 miesięcy do 8 lat więzienia) podlega, kto bierze czynny udział w uporczywym nękaniu innej osoby lub osoby dla niej najbliższej, wiedząc, że jego uczestnicy wspólnymi siłami wzbudzają u niej uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia lub istotnie naruszają jej prywatność”.

Stan prac legislacyjnych i stanowiska resortu sprawiedliwości

Komisja Kodyfikacyjna Prawa Karnego zgodnie przyjęła, że cybernękanie zbiorowe w sieci jest szkodliwe, a nowe regulacje w tym zakresie są niezbędne. Mimo wszystko członkowie Komisji zasygnalizowali wiele wątpliwości do proponowanej inicjatywy. W konsekwencji Komisja zapowiedziała przygotowanie własnych przepisów, które miałyby szerzej odpowiedzieć na problem cybernękania, uwzględniając możliwości techniczne i perspektywę prawnomiędzynarodową.

Wyzwaniem przy formułowaniu nowych przepisów jest przede wszystkim kwestia odróżnienia legalnej wypowiedzi czy też dyskusji – od nękania. Komisja Kodyfikacyjna zwróciła uwagę na zbyt szeroką zaproponowaną definicję cybernękania, która może prowadzić w konsekwencji do ograniczenia wolności wypowiedzi.

Z Komisją Kodyfikacyjną zgodził się resort sprawiedliwości. Ministerstwo wskazało bowiem, że przepisy zaproponowane przez Rzecznika Praw Obywatelskich nie określają wystarczająco precyzyjnie zachowania podlegającego karze i konsekwencji – nie wywołają zamierzonego skutku (w tym prewencyjnego).

Podsumowanie

Dynamiczny rozwój nowych technologii oraz powszechność komunikacji internetowej sprawiają, że tradycyjne instrumenty prawa karnego coraz częściej okazują się niewystarczające wobec nowych form nękania w przestrzeni cyfrowej. Internet umożliwia działania o charakterze masowym, anonimowym i długotrwałym, co znacząco zwiększa skalę naruszeń dóbr osobistych oraz poczucia bezpieczeństwa osób pokrzywdzonych. Zjawiska takie jak cyberstalking, nękanie zbiorowe czy kampanie hejtu wymagają zatem adekwatnej reakcji ustawodawcy, uwzględniającej specyfikę środowiska online oraz realia funkcjonowania mediów społecznościowych.

Choć obecne przepisy Kodeksu karnego pozwalają na penalizację uporczywego nękania również w Internecie, coraz częściej podnoszone są postulaty doprecyzowania regulacji lub wprowadzenia nowych typów czynów zabronionych, lepiej odpowiadających współczesnym zagrożeniom cyfrowym. Kierunek tych zmian musi jednak uwzględniać konieczność zachowania równowagi pomiędzy skuteczną ochroną ofiar a poszanowaniem konstytucyjnych wolności, w szczególności wolności wypowiedzi.

Na obecnym etapie pozostaje oczekiwać na dalszy rozwój prac legislacyjnych oraz konkretne propozycje ustawodawcze, które przesądzą o ostatecznym kształcie regulacji dotyczących nękania w Internecie. Ich przyjęcie może mieć istotne znaczenie zarówno dla praktyki organów ścigania i sądów, jak i dla poziomu ochrony prawnej osób doświadczających przemocy w przestrzeni cyfrowej.

Zapraszam do kontaktu!

☎️ 603 835 957 📧 [email protected]