Darowizna – czym jest i na co trzeba uważać?

Czym jest darowizna?

Poprzez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swojego majątku. Darowiznę reguluje art. 888 §1 kodeksu cywilnego. Oznacza więc to, że istotą darowizny jest nieodpłatny charakter. Darczyńca nie otrzymuje bowiem w zamian żadnego ekwiwalentu.

Co może być przedmiotem darowizny?

Przedmiotem darowizny mogą być m.in.:

• nieruchomości,
• pieniądze,
• rzeczy ruchome,
• prawa majątkowe.

Umowa darowizny – jaką powinna mieć formę?

O formie umowy darowizny stanowi art. 890 kodeksu cywilnego, zgodnie z którym co do zasady oświadczenie darczyńcy powinno zostać złożone w formie aktu notarialnego. Mimo wszystko brak tej formy nie zawsze będzie powodować nieważność umowy. Umowa darowizny zawarta bez zachowania wskazanej formy staje się ważna, jeżeli przyrzeczone świadczenie zostało spełnione. Oznacza to, że jeżeli darowizna została już wykonana (np. pieniądze lub rzecz ruchoma zostały przekazane) – umowa jest ważna nawet wtedy, gdy nie zachowano formy aktu notarialnego.

Wyjątkiem w tym przypadku są darowizny nieruchomości – w tym przypadku akt notarialny jest zawsze wymagany.

Odwołanie darowizny – czy i kiedy jest możliwe?

W kwestii odwołania darowizny kodeks cywilny przewiduje dwie sytuacje:

1) odwołanie darowizny niewykonanej,

gdy po zawarciu umowy sytuacja majątkowa darczyńcy uległa pogorszeniu i wykonanie darowizny stanowiłoby zagrożenie dla jego utrzymania lub zagrażałoby realizacji jego ustawowych obowiązków alimentacyjnych. Chodzi tu o sytuacje, których darczyńca nie mógł przewidzieć w chwili zawierania umowy, np. nagła choroba, utrata pracy, konieczność ponoszenia wysokich kosztów leczenia. O tej sytuacji stanowi art. 896 kodeksu cywilnego:

Art. 896. [Odwołanie darowizny niewykonanej]

Darczyńca może odwołać darowiznę jeszcze niewykonaną, jeżeli po zawarciu umowy jego stan majątkowy uległ takiej zmianie, że wykonanie darowizny nie może nastąpić bez uszczerbku dla jego własnego utrzymania odpowiednio do jego usprawiedliwionych potrzeb albo bez uszczerbku dla ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych.

2) odwołanie darowizny wykonanej z powodu rażącej niewdzięczności obdarowanego

Poprzez rażącą niewdzięczność rozumie się zachowanie obdarowanego, które w sposób poważny narusza podstawowe zasady lojalności i wdzięczności wobec darczyńcy. W orzecznictwie za takie zachowana uznaje się m.in.:

• przemoc fizyczną lub psychiczną wobec darczyńcy,
• ciężkie zniewagi lub uporczywe poniżanie,
• zerwanie relacji rodzinnych połączone z wrogim nastawieniem,
• odmowę pomocy w chorobie lub w podeszłym wieku.

Nie każde jednak pogorszenie relacji czy konflikt rodzinny uzasadnia odwołanie darowizny. Rażąca niewdzięczność musi mieć charakter obiektywnie naganny i zawiniony.

Tę sytuację reguluje art. 898 kodeksu cywilnego:

Art. 898. [Odwołanie darowizny z powodu rażącej niewdzięczności]

§ 1. Darczyńca może odwołać darowiznę nawet już wykonaną, jeżeli obdarowany dopuścił się względem niego rażącej niewdzięczności. Odwołanie darowizny następuje przez oświadczenie złożone obdarowanemu na piśmie.

Skutki podatkowe darowizny

Darowizna co do zasady podlega podatkowi od spadków i darowizn. Wysokość podatku zależy od stopnia pokrewieństwa stron i przynależności do konkretnej grupy podatkowej. Najbliżsi członkowie rodziny (m.in. małżonek, dzieci, rodzice) mogą skorzystać z pełnego zwolnienia z podatku, pod warunkiem, że:

• zgłoszą darowiznę do urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy,
• udokumentują przekazywanie środków pieniężnych (np. przelewem).

Umowa darowizna – najczęstsze błędy w praktyce:

W praktyce do najczęściej spotykanych błędów związanych z umową darowizny zaliczać będziemy:

• brak odpowiedniej formy umowy,
• niezgłoszenie darowizny do urzędu skarbowego,
• mylenie darowizny z innymi umowami.

Każdy ze wskazanych błędów może prowadzić do poważnych konsekwencji finansowych lub rodzinnych.

Podsumowanie

Chociaż darowizna jest popularnym i pozornie prostym rozwiązaniem, jej skutki prawne mogą być dalekosiężne. Przed jej dokonaniem warto skonsultować się z prawnikiem, aby odpowiednio zabezpieczyć swoje interesy i uniknąć niepotrzebnych sporów w przyszłości.

Zapraszam do kontaktu!

☎️ 603 835 957 📧 [email protected]