Tymczasowy areszt – jak długo może trwać?

Czym jest tymczasowe aresztowanie?

Tymczasowe aresztowanie jest środkiem zapobiegawczym stosowanym wobec osoby podejrzanej lub oskarżonej na czas trwania postępowania karnego. Celem aresztu nie jest kara, lecz zabezpieczenie prawidłowego toku postępowania, w szczególności zapobieżenie:

• ucieczce lub ukrywaniu się podejrzanego,
• utrudnianiu postępowania,
• wpływaniu na świadków lub współpodejrzanych,
• popełnieniu kolejnego poważnego przestępstwa.

Jak z kolei przyjmuje się w doktrynie prawniczej podstawową funkcją procesową tymczasowego aresztowania jest funkcja zabezpieczająca, której istotą jest zabezpieczenie postępowania karnego przed ujemnym wpływem na tok postępowania przez podejrzanego (oskarżonego), wobec którego stosowany jest środek zapobiegawczy. Kolejna funkcja profilaktyczna polega na zapobiegnięciu popełnieniu przez podejrzanego (oskarżonego) nowego przestępstwa. Wydaje się jednak, iż istotne wątpliwości musi budzić tzw. areszt prewencyjny, który służy realizacji tej funkcji. Tymczasowe aresztowanie może także pełnić funkcję ogólnoprewencyjną, albowiem dolegliwość tymczasowego aresztowania niewątpliwie będzie oddziaływać na społeczeństwo. Zadaniem tej funkcji jest odstraszanie potencjalnych sprawców przestępstw od ich popełniania. Funkcja wychowawcza polega na zapobieganiu przestępczości oraz utrwalaniu zasad współżycia społecznego. Funkcja satysfakcyjna polega na wprowadzeniu poczucia sprawiedliwości, zwłaszcza u osób, które bezpośrednio zostały pokrzywdzone przestępstwem. Realizacja funkcji represyjnej może niejednokrotnie sprawiać, iż przy stosowaniu tymczasowego aresztowania będziemy mieli do czynienia z antycypacją kary (szerzej na temat funkcji tymczasowego aresztowania (K. Eichstaedt [w:] Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz aktualizowany, red. D. Świecki, Gdańsk 2026, art. 249).

Zgodnie z przepisami kodeksu postępowania karnego tymczasowe aresztowanie może zostać zastosowane wyłącznie przez sąd i tylko wtedy, gdy inne środki zapobiegawcze okażą się niewystarczające.

Na jaki okres sąd może zastosować tymczasowe aresztowanie?

Na etapie postępowania przygotowawczego sąd może zastosować tymczasowe aresztowanie na okres nie dłuższy niż 3 miesiące. Jest to podstawowy okres izolacyjnego środka zapobiegawczego przewidziany przez ustawodawcę.

Nie oznacza to jednak, że po upływie 3 miesięcy podejrzany automatycznie opuszcza areszt. Jeżeli postępowanie nie zostało zakończone, a nadal istnieją przesłanki stosowania aresztu, sąd może zdecydować o jego przedłużeniu.

Przedłużanie okresu tymczasowego aresztowania

Przepisy przewidują możliwość wielokrotnego przedłużania tymczasowego aresztowania, jednak wyłącznie w uzasadnionych przypadkach.

W postępowaniu przygotowawczym łączny okres stosowania tymczasowego aresztowania co do zasady nie powinien przekroczyć 12 miesięcy. Ustawodawca w przepisie art. 263 kodeksu postępowania karnego wskazuje, iż przedmiotowe przedłużenie może mieć miejsce w sytuacji, gdy ze względu na szczególne okoliczności sprawy nie można było ukończyć postępowania przygotowawczego w podstawowym, 3 miesięcznym terminie. Z kolei w praktyce przedłużenie ponad ten okres może nastąpić np. gdy:

• sprawa ma szczególnie skomplikowany charakter,
• postępowanie wymaga przeprowadzenia licznych czynności dowodowych,
• postępowanie dotyczy zorganizowanej grupy przestępczej,
• występują trudności związane z opiniami biegłych lub czynnościami wykonywanymi za granicą.

Jak z kolei wskazuje orzecznictwo szczególne okoliczności sprawy, które uzasadniają stosowanie tymczasowego aresztowania ponad okres podstawowy, są zazwyczaj związane z tym, że prowadzona sprawa jest wieloosobowa, dotyczy różnych wątków, zachodzi konieczność przeprowadzenia czynności w drodze pomocy prawnej, przeprowadzenia dowodów ze specjalistycznych opinii, przeprowadzenia obserwacji sądowo-psychiatrycznej itp. Wprawdzie termin „szczególne okoliczności sprawy” jest określeniem nieostrym, to jednak należy przez niego rozumieć sytuacje, które obiektywnie uzasadniają stosowanie tymczasowego aresztowania ponad okres 3 miesięcy. Czas stosowania (słusznego) tymczasowego aresztowania należy oceniać także przez pryzmat sprawności przebiegu niezbędnych czynności procesowych w prowadzonym postępowaniu karnym (por. wyrok SN z 3.03.2009 r., II KK 266/08, OSNwSK 2009, poz. 58

Maksymalny czas trwania tymczasowego aresztowania

Środki zapobiegawcze mogą być stosowane aż do chwili rozpoczęcia wykonania kary. W przypadku tymczasowego aresztowania można je stosować tylko w razie orzeczenia kary pozbawienia wolności. Kodeks postępowania karnego przewiduje, że łączny okres stosowania tymczasowego aresztowania do chwili wydania pierwszego wyroku przez sąd pierwszej instancji co do zasady nie powinien przekroczyć 2 lat.

Nie jest to jednak termin bezwzględny. W wyjątkowych sytuacjach sąd apelacyjny może wyrazić zgodę na dalsze przedłużanie aresztu. Aby jednak sąd apelacyjny na wniosek uprawnionego podmiotu, tj. sądu, przed którym sprawa się toczy, a w przypadku postępowania przygotowawczego – na wniosek właściwego prokuratora bezpośrednio przełożonego wobec prokuratora prowadzącego lub nadzorującego śledztwo, mógł przedłużyć tymczasowe aresztowanie, musi zostać spełniona co najmniej jedna przesłanka uzasadniająca jego przedłużenie odpowiednio na okres ponad 2 lata, a w drugim przypadku ponad 12 miesięcy, a mianowicie:

• konieczność przedłużenia tymczasowego aresztowania powstaje w związku z zawieszeniem postępowania karnego;
• czynności zmierzają do ustalenia lub potwierdzenia tożsamości oskarżonego;
• wykonywane są czynności dowodowe w sprawie o szczególnej zawiłości lub poza granicami kraju;
• podejrzany (oskarżony) celowo przewleka postępowanie.

Czy sąd musi badać zasadność dalszego aresztu?

Tak. Każde przedłużenie tymczasowego aresztowania wymaga wydania odrębnego postanowienia sądu. Organ procesowy ma obowiązek wykazać, że nadal istnieją przesłanki uzasadniające stosowanie tego środka oraz, że inne środki zapobiegawcze – takie jak np. dozór policji, zakaz opuszczania kraju czy poręczenie majątkowe – byłyby niewystarczające.

Zażalenie na tymczasowe aresztowanie

Osobie tymczasowo aresztowanej przysługuje prawo do złożenia zażalenia zarówno na zastosowanie aresztu, jak i na jego przedłużenie. W praktyce profesjonalna pomoc obrońcy już na początkowym etapie postępowania może mieć istotne znaczenie dla oceny zasadności dalszego stosowania tymczasowego aresztowania. W wielu sprawach możliwe jest również wnioskowanie o zmianę tymczasowego aresztowania na środek o charakterze wolnościowym.

Podsumowanie

Tymczasowe aresztowanie powinno pozostawać środkiem wyjątkowym, stosowanym wyłącznie wtedy, gdy jest to rzeczywiście konieczne dla zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania karnego. Choć przepisy przewidują określone limity czasowe, praktyka pokazuje, że areszt może być wielokrotnie przedłużany, zwłaszcza w sprawach skomplikowanych lub wielowątkowych.

Każda sprawa wymaga jednak indywidualnej oceny, a osoba tymczasowo aresztowana ma prawo do obrony i kwestionowania zasadności dalszego stosowania tego środka przed sądem.

Zapraszam do kontaktu!

Kancelaria Adwokacka Joanna Orzoł-Pabich ul. Piłsudskiego 4A/U1 73-110 Stargard

☎️ 603 835 957 📧 [email protected]