Wezwano cię na przesłuchanie? Sprawdź, jakie prawa ci przysługują!

Kim jest świadek w postępowaniu karnym?

Świadkiem jest osoba, która posiada informacje mogące mieć znaczenie dla wyjaśnienia okoliczności sprawy karnej. Może być wezwana przez Policję, prokuraturę lub sąd w celu złożenia zeznań.

Co do zasady, każda osoba wezwana w charakterze świadka ma obowiązek stawić się na przesłuchanie oraz złożyć zeznania. Niestawiennictwo bez usprawiedliwienia może skutkować nałożeniem kary pieniężnej, a w określonych przypadkach nawet przymusowym doprowadzeniem.

Prawo do uzyskania informacji o swoich prawach

Przed rozpoczęciem przesłuchania organ prowadzący postępowania ma obowiązek pouczyć świadka o jego prawach i obowiązkach. Obejmuje to między innymi informacje dotyczące możliwości odmowy składania zeznań, prawa do odmowy odpowiedzi na konkretne pytanie oraz odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Jeżeli treść takiego pouczenia jest niezrozumiała, świadek ma prawo poprosić o jej wyjaśnienie.

Prawo do odmowy składania zeznań

Kolejnym uprawnieniem przewidzianym dla świadków jest możliwość odmowy składania zeznań. Z prawa do odmowy składania zeznań mogą skorzystać przede wszystkim osoby najbliższe dla oskarżonego, w szczególności:

• małżonek,
• rodzice,
• dzieci,
• rodzeństwo,
• dziadkowie i wnuki,
• osoba pozostająca we wspólnym pożyciu

Podkreślenia w tym miejscu wymaga, iż skorzystanie z tego prawa nie może wywoływać wobec świadka żadnych negatywnych konsekwencji procesowych. Co więcej, prawo odmowy zeznań trwa mimo ustania małżeństwa lub przysposobienia.

Prawo do odmowy odpowiedzi na konkretne pytanie

Kolejnym prawem jest prawo do odmowy udzielenia odpowiedzi na konkretne pytanie. Nawet jeżeli świadek nie może odmówić składania zeznań w całości, ma prawo odmówić odpowiedzi na konkretne pytanie, jeżeli odpowiedź mogłaby narazić jego lub osobę najbliższą na odpowiedzialność karną. Jest to jedno z najważniejszych uprawnień chroniących świadka przed koniecznością samooskarżenia lub obciążenia członków rodziny.

Podobnie, świadek może żądać, aby przesłuchano go na rozprawie z wyłączeniem jawności, jeżeli treść zeznań mogłaby narazić na hańbę jego lub osobę dla niego najbliższą.

Prawo do zwolnienia z obowiązku zeznawania

Oprócz powyższych uprawnień, kodeks postępowania karnego przewiduje również możliwość zwolnienia od złożenia zeznania lub odpowiedzi na pytanie osoby pozostającej z oskarżonym w szczególnie bliskim stosunku osobistym. Wówczas zwolnienie następuje na wniosek takiej osoby.

Prawo do zwrotu kosztów

Świadek, który stawił się na wezwanie organu procesowego, może ubiegać się o zwrot kosztów podróży, noclegu, utraconego zarobku lub dochodu – na zasadach określonych w przepisach. Wniosek o przyznanie należności należy złożyć w odpowiednim terminie po zakończeniu czynności.

Prawo do ochrony danych osobowych

Warto również wskazać, że co do zasady podczas przesłuchania nie ujawnia się miejsca zamieszkania ani miejsca pracy świadka, chyba że ma to znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Ma to na celu zwiększenie bezpieczeństwa osób składających zeznania.

Oprócz tego, kodeks postępowania karnego w art. 184 przewiduje procedurę ustanowienia świadka anonimowego. Ma to miejsce w sytuacji gdy zachodzi uzasadniona obawa niebezpieczeństwa dla życia, zdrowia, wolności albo mienia w znacznych rozmiarach świadka, ale również osoby dla niego najbliższej. W takim przypadku sąd (a w postępowaniu przygotowawczym prokurator), może wydać postanowienie o zachowaniu w tajemnicy okoliczności umożliwiających ujawnienie tożsamości świadka, w tym danych osobowych. Postępowanie wówczas w tym zakresie toczy się bez udziału stron i objęte jest tajemnicą jako informacja niejawna o klauzuli tajności „tajne” lub „ściśle tajne”.

Termin i skutek odmowy złożenia zeznań

Osoba uprawniona do odmowy złożenia zeznań albo zwolniona z tego obowiązku, może oświadczyć, że chce z tego prawa skorzystać, nie później jednak niż przed rozpoczęciem pierwszego zeznania w postępowaniu sądowym. Podkreślenia wymaga, że poprzednio złożone przez taką osobę zeznania nie mogą służyć za dowód ani być odtworzone.

Czy świadek może skorzystać z pomocy adwokata?

W wielu sytuacjach obecność pełnomocnika jest uzasadniona, zwłaszcza gdy świadek obawia się, że w toku przesłuchania jego sytuacja procesowa może ulec zmianie lub gdy sprawa jest skomplikowana.

Profesjonalna pomoc prawna pozwala ocenić, z których uprawnień warto skorzystać oraz zadbać o to, aby przesłuchanie przebiegało zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Podsumowanie

Przesłuchanie w charakterze świadka nie oznacza utraty swoich praw. Choć świadek ma obowiązek stawić się na wezwanie i co do zasady złożyć zeznania, przepisy kodeksu postępowania karnego zapewniają mu liczne gwarancje procesowe. Znajomość tych uprawnień pozwala uniknąć niepotrzebnego stresu i świadomie uczestniczyć w postępowaniu karnym.

Jeżeli zostałeś wezwany na przesłuchanie lub masz wątpliwości dotyczące swoich praw jako świadka, warto skonsultować się z adwokatem. Wczesna analiza sytuacji procesowej może pomóc uniknąć błędów, które mogłyby mieć znaczenie dla dalszego przebiegu postępowania.

Zapraszam do kontaktu!

Kancelaria Adwokacka Joanna Orzoł-Pabich ul. Piłsudskiego 4A/U1 73-110 Stargard

☎️ 603 835 957 📧 [email protected]