Alimenty na dziecko – od czego zależy ich wysokość?

Podstawa prawna ustalenia alimentów.

Jak stanowi art. 135 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego: Art. 135. Zakres świadczeń alimentacyjnych § 1. Zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego.

Oznacza to, iż zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od dwóch kluczowych elementów:

• usprawiedliwionych potrzeb dziecka,
• możliwości zarobkowych i majątkowych rodzica zobowiązanego do alimentacji to właśnie te dwa czynniki są zawsze analizowane przez sąd w postępowaniu zasądzającym alimenty.

Usprawiedliwione potrzeby dziecka

Pierwszym i najważniejszym kryterium jest zakres potrzeb dziecka, który powinien zapewniać mu odpowiedni poziom życia. Charakterystyczne jest jednak to, że ustawodawca w ramach obowiązku alimentacyjnego przewiduje zaspokajanie usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego, a nie wszystkich jego potrzeb. Zatem ustalenia wymaga, które z potrzeb uprawnionego mają charakter usprawiedliwiony, a które z nich – chociaż istnieją – nie mieszczą się w pojęciu potrzeb usprawiedliwionych. W przypadku obowiązku alimentacyjnego rodziców względem dzieci obowiązuje zasada równej stopy życiowej, co oznacza, że jeżeli rodzice mają znaczne możliwości majątkowe i zarobkowe, to powinni zaspokajać potrzeby dzieci nawet na wyższym poziomie niż ich usprawiedliwione potrzeby.

Jednakże do usprawiedliwionych potrzeb zaliczać będziemy m.in.:

• wyżywienie,
• odzież i obuwie,
• koszty mieszkania (czynsz, media),
• edukację (szkoła, podręczniki, zajęcia dodatkowe),
• leczenie i opiekę zdrowotną,
• rozwój zainteresowań,
• wypoczynek.

Warto podkreślić, że zakres usprawiedliwionych potrzeb uzależniony jest od osoby uprawnionego. Inaczej kształtują się usprawiedliwione potrzeby małoletniego dziecka, które musi się rozwijać i kształcić, zdobywać wiedzę i nowe umiejętności przydatne do zdobycia zawodu i życia w społeczeństwie, a inaczej będą kształtowały się usprawiedliwione potrzeby osoby dorosłej.

Możliwości zarobkowe i majątkowe rodzica.

Drugim filarem ustalania wysokości alimentów są możliwości finansowe zobowiązanego rodzica. Co istotne, sąd bierze pod uwagę nie tylko faktycznie osiągane dochody, ale także dochody, które dana osoba mogłaby osiągać przy dołożeniu należytej staranności. Rzeczywiście uzyskiwane dochody (aktualnie uzyskiwane zarobki) stanowią jedynie punkt wyjścia do ustaleń w zakresie możliwości majątkowych i zarobkowych zobowiązanego.

Jak przyjął Sąd Najwyższy, zasadne i zgodne z treścią art. 135 k.r.o. jest oparcie się na możliwościach zarobkowych pozwanego, a nie tylko na jego aktualnych zarobkach. Zakres obowiązku alimentacyjnego może i powinien być większy od wynikającego z faktycznych zarobków i dochodów zobowiązanego, jeżeli przy pełnym i właściwym wykorzystaniu jego sił i umiejętności zarobki i dochody byłyby większe, a istniejące warunki społeczno-gospodarcze i ważne przyczyny takiemu wykorzystaniu nie stoją na przeszkodzie (Wyrok SN z 16.05.1975 r., III CRN 48/75, LEX nr 7702).

Oznacza to, że: • celowe unikanie pracy przez zobowiązanego do alimentacji nie obniża obowiązku alimentacyjnego, • praca „na czarno” lub zaniżanie dochodów może zostać pominięte przez sąd, • znaczenie mają kwalifikacje, doświadczenie zawodowe i sytuacja na rynku pracy.

Ponadto sąd analizuje również majątek zobowiązanego, np. posiadane nieruchomości, oszczędności czy inne źródła dochodu.

Zasada równej stopy życiowej.

Jak już zostało wskazane wyżej – w orzecznictwie utrwalona jest zasada, zgodnie z którą dziecko powinno żyć na zbliżonym poziomie co jego rodzice. Oznacza to, że jeśli rodzic żyje na wysokim poziomie, dziecko również ma prawo do korzystania z tego standardu – nawet jeśli nie mieszka z tym rodzicem na co dzień.

Osobiste starania o wychowanie dziecka.

W odniesieniu do obowiązku alimentacyjnego względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, oraz względem osoby niepełnosprawnej ustawodawca przewiduje możliwość wykonywania obowiązku alimentacyjnego w całości lub w części w postaci osobistych starań zobowiązanego o utrzymanie lub wychowanie uprawnionego. Rodzic, który na co dzień

• opiekują się dzieckiem,
• wychowuje je,
• poświęca mu czas i energię realizuje część obowiązku alimentacyjnego w formie osobistych starań. W praktyce oznacza to, że drugi rodzic najczęściej ponosi większy ciężar finansowy. Wprawdzie rodzice zobowiązani są do alimentacji dziecka w takim samym zakresie, to przyjęcie, że ustalone na określonym poziomie koszty utrzymania dziecka powinny być dzielone po połowie, jest nie do pogodzenia z treścią art. 135 § 2 k.r.o. Zakres obowiązku alimentacyjnego rodzica, który nie sprawuje bezpośredniej pieczy nad dzieckiem, powinien być zwiększony w stosunku do obowiązku rodzica, który na co dzień zajmuje się dzieckiem (tak A. Kawałko, H. Witczak [w:] Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, wyd. II, red. M. Fras, M. Habdas, Warszawa 2025, art. 135).

Jakie świadczenia nie wpływają na zakres obowiązku alimentacyjnego?

Istniejący w prawie polskim system opieki społecznej zakłada szeroki wachlarz świadczeń dla osób posiadających małoletnie dzieci. Przepis art. 135 § 3 k.r.o. wskazuje wprost na konkretne świadczenia uzyskiwane przez uprawnionego, które nie mają wpływu na zakres obowiązku alimentacyjnego, a więc pobieranie tych świadczeń przez uprawnionego nie jest uwzględniane przy ustalaniu zakresu obowiązku alimentacyjnego zobowiązanego. Oznacza to, że zakres tego obowiązku powinien być ustalany w taki sposób, jakby uprawniony nie uzyskiwał żadnych środków z tytułu tych świadczeń.

Na zakres świadczeń alimentacyjnych nie wpływają więc:

1. świadczenia z pomocy społecznej lub funduszu alimentacyjnego, o którym mowa w ustawie z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2026 r. poz. 79), podlegające zwrotowi przez zobowiązanego do alimentacji;
2. świadczenia, wydatki i inne środki finansowe związane z umieszczeniem dziecka w pieczy zastępczej, o których mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej;
3. świadczenie wychowawcze, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2024 r. poz. 1576 oraz z 2025 r. poz. 619 i 1301), czyli tzw. „800 plus”;
4. świadczenia rodzinne, o których mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1208), a do których zaliczać będziemy:

• zasiłek rodzinny oraz dodatki do zasiłku rodzinnego;
• świadczenia opiekuńcze: zasiłek pielęgnacyjny oraz świadczenie pielęgnacyjne;
• zapomoga wypłacana przez gminy;
• świadczenia wypłacane przez gminy;
• jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia się dziecka;
• świadczenie rodzicielskie.

5. rodzicielskie świadczenie uzupełniające, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (Dz. U. z 2025 r. poz. 1577), którego celem jest zapewnienie niezbędnych środków utrzymania osobom, które zrezygnowały z zatrudnienia lub innej działalności zarobkowej albo ich nie podjęły ze względu na wychowywanie dzieci. Świadczenie może być przyznane:

• matce, która urodziła i wychowała lub wychowała co najmniej czworo dzieci;
• ojcu, który wychował co najmniej czworo dzieci, w przypadku śmierci matki dzieci albo porzucenia dzieci przez matkę lub w przypadku długotrwałego zaprzestania wychowywania dzieci przez matkę.

Przedmiotowe świadczenie może być przyznane matce po osiągnięciu wieku 60 lat albo ojcu po osiągnięciu wieku 65 lat, w przypadku gdy nie posiadają oni dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania. Świadczenie nie przysługuje osobie uprawnionej do emerytury lub renty w wysokości co najmniej najniższej emerytury.

Podsumowanie

Wysokość alimentów na dziecko zależy przede wszystkim od jego usprawiedliwionych potrzeb oraz możliwości finansowych rodzica zobowiązanego do alimentacji. W polskim prawie nie istnieją minimalne ani maksymalne alimenty, a także żadne urzędowe tabele. Każda sprawa oceniana jest indywidualnie, co oznacza, że nawet w podobnych sytuacjach wysokość świadczenia może się różnić.

Zapraszam do kontaktu!

Kancelaria Adwokacka Joanna Orzoł-Pabich ul. Piłsudskiego 4A/U1 73-110 Stargard

☎️ 603 835 957 📧 [email protected]